Ga verder na de inhoud
Zonnekloppen voor gevorderden
Onderzoek

Zonnekloppen voor gevorderden

Je huid heeft zon nodig, maar te veel is schadelijk, zegt KU Leuven-dermatoloog Marjan Garmyn.

6 minuten
10 augustus 2020

Wil je deze zomer graag nog wat van het zonnetje genieten en een mooi kleurtje krijgen? Wees dan snugger en smeer je in. Want de ultraviolette stralen van de zon zijn een tweesnijdend zwaard. Je huid heeft zon nodig, maar te veel is schadelijk, zegt KU Leuven-dermatoloog Marjan Garmyn.

Lekker in het zonnetje zitten: het is een oppepper voor je humeur én het zorgt ervoor dat je huid vitamine D kan aanmaken. Die vitamientjes heb je nodig voor stevige botten en tanden. Maar het positief effect van zonlicht op de huid werkt slechts kortstondig. Het ultraviolet (uv) licht beschadigt je huid namelijk al vrij snel: bij heel gevoelige huidtypes zelfs al na een kwartiertje.

Haal je de zonnecrème of –spray al boven, kijk dan eens goed op de verpakking. Biedt het product bescherming tegen uv-B én uv-A?

Haal je de zonnecrème of –spray al boven, kijk dan eens goed op de verpakking. Biedt het product bescherming tegen uv-B én uv-A? Zowat 95 procent van alle uv-straling is uv-A, ultraviolette A-stralen met de A van allergy en aging. Dit zijn de zonnestralen die je een zonneallergie kunnen bezorgen en die je huid doen verouderen. Er is geen ontsnappen aan, want uv-A-licht gaat door alles, ook door glas, en het dringt diep door in de huid. Door uv-A word je snel maar kortstondig bruin, omdat de pigmentcellen in je huid melanine – het natuurlijk pigment – vrijgeven. Ter illustratie: ook zonnebanken maken gebruik van uv-A.

Dermatoloog Garmyn aan het werk

Gebruind, verbrand

De andere vijf procent uv-stralen die ons bereiken, bestaan uit uv-B met de B van bruinen en burn. Dit zijn de zonnestralen die ervoor zorgen dat sommige mensen na een tijdje zo rood als een kreeft worden, terwijl anderen net een mooie, bruine teint krijgen. Door uv-B begint je huid meer pigment te produceren. Dat zorgt voor een bruine kleur die langer standhoudt en die je een zekere bescherming biedt. Maar dat kan helaas niet zonder schade.

Uv-B veroorzaakt directe schade aan het DNA in je huidcellen, legt dermatologe Marjan Garmyn van KU Leuven en UZ Leuven uit. “De kleine veranderingen aan het DNA kunnen tot mutaties leiden; als huidcellen met een mutatie beginnen te delen, leidt dat tot permanente schade en op termijn kanker. Bij uv-A wordt het DNA niet rechtstreeks beschadigd, maar wel via een omweg door andere onderdelen van de cel.”

Opgebouwde schade

Het grootste gevaar van zowel uv-A als uv-B is huidkanker. De dodelijkste vorm van huidkanker is het melanoom: een kwaadaardige tumor die ontstaat in de pigmentcellen van de opperhuid en die kan uitzaaien. Andere vormen zijn het spinocellulaire carcinoom en het basocellulair carcinoom. “Eenvoudig gezegd, die twee laatste vormen van huidkanker krijg je vooral door cumulatieve schade aan de huid die je jaar na jaar opbouwt, terwijl het bij het melanoom om acute schade gaat, bijvoorbeeld zonnebrand bij de eerste felle zon na de winter.”

Heb je een bleke huid, blonde of rode haren en blauwe ogen? Dan ben je van nature minder beschermd tegen de schade van het uv-licht.

Bij deze huidkankers speelt je huidtype een grote rol. Heb je een bleke huid, blonde of rode haren en blauwe ogen? Dan ben je van nature minder beschermd tegen de schade van het uv-licht. “Deze mensen bruinen niet en maken hooguit wat sproeten. Zij mogen zeker niet verbranden. Hetzelfde geldt voor andere risicogroepen: kinderen en mensen met veel moedervlekken of een voorgeschiedenis van melanomen in de familie.

Smeren, smeren, smeren

Wees dus snugger en bescherm jezelf. “De zonnebank is uit den boze. Als je gewoon zonnebaadt, mag je niet rood worden. Gebruik een zonnecrème die beschermt tegen zowel uv-A als uv-B, met een zonnebeschermingsfactor (Sun Protection Factor, SPF) van minstens 30 – voor de risicogroepen minstens 50. Smeer je regelmatig opnieuw in, om de twee uur. En nog vaker als je op een plek zit waar uv-licht gereflecteerd wordt – in het water, op het strand, in de sneeuw. Let ook op het tijdstip. Zeker bij de eerste zon na de winter is je huid heel gevoelig. En in de zomer, tussen 12 en 14 uur is de uv-intensiteit in het zonlicht – de uv-index – het hoogst.”

De laatste tien jaar zijn de cijfers in België voor kwaadaardige melanomen – de meest gevaarlijke huidkanker – fors gestegen: van een 1500 gevallen in 2004 tot 3300 in 2017. “Het komt meer voor, maar gelukkig stijgen de sterftecijfers niet mee. Mensen stappen sneller naar de dokter en in een vroeg stadium is het melanoom beter te behandelen.” Heb je een vlekje op de huid dat verandert van vorm of kleur, zijn symmetrie verliest of verschillende kleuren begint te vertonen? Twijfel dan niet en ga naar de dermatoloog voor een onderzoek.

De laatste tien jaar zijn de cijfers in België voor kwaadaardige melanomen – de meest gevaarlijke huidkanker – fors gestegen: van een 1500 gevallen in 2004 tot 3300 in 2017.

Dermatoscoop

Bij het onderzoek van vlekjes gebruikt de huidarts een dermatoscoop - een sterk vergrotende lens met verlichting, die direct op de huid wordt gezet. Door een druppel olie of water aan te brengen op de lens, wordt de bovenste huidlaag een beetje doorzichtig en kan de arts door de huid heen kijken. Daardoor worden structuren zichtbaar die niet met het blote oog te zien zijn. Zo kan de dermatoloog zoeken naar afwijkende structuren of kleuren.

De Demetra, een digitale dermatoscoop, is een draadloos toestel met touchscreen en twee geïntegreerde camera’s. Door artificiële intelligentie op de foto’s los te laten, kan de dermatoloog sneller een diagnose stellen.
De Demetra, een digitale dermatoscoop, is een draadloos toestel met touchscreen en twee geïntegreerde camera’s. Door artificiële intelligentie op de foto’s los te laten, kan de dermatoloog sneller een diagnose stellen.
© UZ Leuven

De technologie van die dermatoscoop is volop in ontwikkeling, legt professor Garmyn uit. “De KU Leuven en UGent werken met het Kortrijkse beeldvormingsbedrijf Barco samen aan een slimme dermatoscoop. Het toestel ziet eruit als een smartphone. Het is eigenlijk een huidscanner die zeer gedetailleerde foto’s van huidletsels kan nemen. Bij een gewone dermatoscoop gebeurt dat met wit licht. Met dit toestel ook met multispectraal licht: dat laat toe om op verschillende dieptes in de huid te kijken en om in te zoomen op bijvoorbeeld doorbloeding of pigment. Al die beelden worden doorgestuurd naar een online databank. Dankzij het gebruik van artificiële intelligentie moet er sneller een alarmbelletje rinkelen in het geval van huidkanker: de AI leert uit oudere foto’s en zoekt naar patronen die wijzen op kwaadaardige tumoren.”

Vitamine D

Naast het onderzoek naar de technologie loopt er aan de KU Leuven momenteel ook een unieke, langlopende studie naar de rol van vitamine D bij herval van melanoompatiënten. Naast leeftijd, geslacht, genetische factoren en je immuniteitssysteem hangt de prognose vooral af van de dikte van de tumor. Hoe dieper een melanoom is doorgedrongen in de huid, hoe slechter de prognose voor de patiënt. “Maar ook vitamine D blijkt een factor te zijn: bij een tekort aan vitamine D op het moment van diagnose is de prognose slechter.”

De vraag is nu of het zin heeft om extra vitamine D te geven bij diagnose van een melanoom. “Dat moet in de komende jaren blijken uit ons langlopende studie bij een vijfhonderdtal patiënten. De studie is dubbelblind en placebogecontroleerd: één groep patiënten krijgt een placebo, de andere groep krijgt vitamine D, zonder dat onderzoekers of patiënten weten om welke groep het gaat. Je moet immers kunnen meten of het echt de vitamine D is die een beschermend effect geeft, en geen andere factoren zoals een gezondere levensstijl.” Binnen twee jaar wordt de studie beëindigd en de eindanalyse uitgevoerd.