Ga verder na de inhoud
Wie wordt de volgende Amerikaanse president?
Onderzoek

Wie wordt de volgende Amerikaanse president?

Op 3 november kiest Amerika een nieuwe president. Hoeveel kans maakt Trump op een tweede ambtstermijn?

7 minuten
21 oktober 2020

De coronacrisis berokkent president Trump heel wat schade, terwijl zijn Democratische tegenkandidaat in de peilingen steeds meer swingstaten verovert. Vormt Biden een bedreiging voor Trump? Wie de verkiezingen ook wint, de nieuwe president wordt sowieso de oudste verkozen president uit de Amerikaanse geschiedenis.

In de nationale peilingen ligt de Democratische presidentskandidaat Joe Biden met zo’n 9 procentpunten voor op president Donald Trump. Volgens professor internationale relaties en Amerikaanse politiek Bart Kerremans heeft het echter weinig zin om op die voorspelling af te gaan. De voorsprong van Biden garandeert geen overwinning in het Kiescollege: “Als je kijkt naar het aantal kiesmannen, is de positie van Trump vergelijkbaar met die van vier jaar geleden”, zegt professor Kerremans.

Kiesmannen worden verdeeld op basis van het winner-takes-all-systeem: de kandidaat die in een staat de meeste stemmen haalt, schaart alle kiesmannen in die staat achter zich. Zo won Trump in 2016 in Michigan, New Hampshire en Wisconsin met respectievelijk amper 0,23, 0,37 en 0,77 procentpunten verschil. Voor swingstaten kan een klein verschil tussen de peilingen en het uiteindelijk aantal stemmen de verkiezingsuitslag dus plots doen kantelen.

Strijd om kiezers

Die terugslag voor Trump in de nationale peilingen heeft alles te maken met de coronacrisis. “Door de gevaren van het virus te minimaliseren, heeft hij heel wat kiezers afgeschrikt”, vertelt professor Kerremans. “Vooral ouderen en vrouwelijke kiezers uit suburbane gebieden zijn niet opgezet met zijn corona-aanpak en hoe hij met zijn eigen besmetting is omgesprongen.”

Waar Trump in 2016 nog heel wat ouderen voor zich won, dreigt hij die stemmen daardoor nu te verliezen. Voornamelijk in Florida kunnen oudere kiezers de doorslag geven: heel wat blanke, welgestelde kiezers trekken op hun oude dag naar deze zuidelijke staat, waardoor ze een aanzienlijk aandeel van de bevolking uitmaken. “In de aanloop naar de verkiezingen wordt er vurig gestreden om de stem van oudere kiezers, omdat de verkiezingsopkomst bij die groep aan de hoge kant ligt”, zegt professor Kerremans.

In Florida scoort Biden, in vergelijking met zijn voorgangers, slechter bij latino’s. “Daar kan die slechte score compenseren voor de schade die Trump opliep bij oudere kiezers als gevolg van de coronacrisis. Trump zal zijn marge bij latino-kiezers daarom trachten te verhogen.”

Tenzij een van de kandidaten een landslide boekt, zal het verschil pas vastgesteld kunnen worden als alle poststemmen geteld zijn

Dat maakt Florida dit jaar een belangrijke swingstaat: “Als Trump Florida niet binnenhaalt, kan hij niet meer terugvallen op staten zoals Pennsylvania, Michigan en Wisconsin.” In Michigan heeft Biden een robuuste voorsprong op Trump, in Wisconsin is die voorsprong nipter. Pennsylvania duikt op als tipping point state of de staat die een van de presidentskandidaten over de kaap van 270 kiesmannen zal tillen die voldoende zijn om te winnen.

Ook het debat van 29 september heeft licht in het voordeel van Biden gespeeld. Volgens de peilingen haken vooral de zogenaamde suburban housewives af door Trumps optreden tijdens het eerste presidentiële debat. “Kiezers die nog twijfelden zijn duidelijk afgeknapt op de manier waarop Trump dat debat heeft aangepakt. In de meeste swingstaten heeft het hem twee à drie procentpunten gekost.”

Op 7 oktober volgde een beschaafder debat tussen running mates Kamala Harris en Mike Pence. Spelen zij, door de hoge leeftijd van de presidentskandidaten, een prominentere rol in de aanloop naar de verkiezingen? “Doorgaans wegen vicepresidenten niet zwaar door in kiesintenties”, zegt professor Kerremans. Maar running mates kunnen wel een mobiliserend effect hebben op bepaalde kiezersgroepen. “Met Kamala Harris kan Biden mogelijk een deel van de vrouwelijke kiezers makkelijker vasthouden”, zegt professor Kerremans. “Trumps keuze voor de diepreligieuze Mike Pence is een van de elementen waarmee hij conservatieve kiezers opnieuw kan overtuigen.”

Shutterstock 1666733875 web

Fervente achterban

Voor de uitbraak van het virus had Trump een droomscenario voorhanden. Vlak voor de coronacrisis stond de werkloosheid in Amerika op een historisch laag punt. “Onder Obama was de werkloosheid al aan het dalen en Trump heeft die trend verdergezet”, zegt professor Kerremans. “Daarnaast heeft Trump tijdens zijn presidentschap de meeste van zijn beloftes doorgevoerd: een belastingvermindering voor alle inkomenscategorieën, actieve deregulering op vlak van klimaat en antidiscriminatie, de terugtrekking uit het klimaatakkoord van Parijs en een strenger handels- en immigratiebeleid. Ook heeft hij woord gehouden wat betreft de benoeming van conservatie rechters in het Hooggerechtshof.”

Zijn infrastructuurplan om wegen, bruggen en openbaar vervoer te herstellen, is er daarentegen niet gekomen. Ook Obamacare heeft Trump niet helemaal kunnen terugdraaien, maar dat weerhoudt zijn achterban niet om voor hem te stemmen: “Landbouwers die lijden onder de handelsoorlogen die Trump in gang heeft gezet, geven bijvoorbeeld aan dat ze opnieuw voor hem zullen stemmen. De identificatie met Trump primeert dus op de gevolgen van zijn beleid.”

Onlangs kwam aan het licht dat Trump jarenlang amper belastingen heeft betaald. Volgens professor Kerremans zal dat zijn achterban evenmin afstoten. “Zijn aanhangers beschouwen het als een streek van The New York Times, terwijl zijn tegenstanders het zien als een bevestiging van wat ze al dachten te weten.”

Voter suppression

Voor heel wat Democratische kiezers is een stem voor Biden vooral een stem tegen Trump. “Dat is natuurlijk minder krachtig dan de Trump-stemmers die de president door dik en dun steunen.” Voor Biden is het risico op een lage opkomst ook groter dan voor Trump. Daarom is het voor de Democratische presidentskandidaat belangrijk dat hij kiezers naar de stembus krijgt. “Vier jaar geleden heeft de lagere opkomst van Afro-Amerikaanse en latino-kiezers in battleground states een rol gespeeld in de verkiezingsnederlaag van Hillary Clinton.”

Afgaand op het verleden speelt een lage verkiezingsopkomst in de eerste plaats in het nadeel van de Democratische Partij. Lage opkomstcijfers situeren zich meestal in groepen die overwegend Democratisch stemmen, zoals jongeren en latino’s. Het aantal onbesliste kiezers ligt dit jaar lager dan in 2016. Minder dan vijf procent van de kiezers die waarschijnlijk zullen gaan stemmen – de zogenaamde likely voters – twijfelen nog.

Wat niet eigen is aan deze presidentsverkiezingen, maar wel versterkt wordt door de huidige politieke polarisatie is voter suppression. Daarin schuilt volgens professor Kerremans een gevaar voor de democratie. “Voornamelijk vanuit Republikeinse hoek duiken praktijken op die de drempel om te gaan stemmen, verhogen.” Een reductie van het aantal stembureaus en postbussen raakt vooral minderheden – een groep die overwegend Democratisch stemt. “Een democratie moet ernaar streven om iedereen naar de stembus te krijgen. En dat uitgangspunt wordt niet door iedereen in de VS gehanteerd, integendeel.”

Frauduleuze poststem

Gaat er op 3 november een eenduidige uitslag zijn? Die kans is kleiner dan bij voorgaande verkiezingen, omdat het aantal poststemmen dit jaar een stuk hoger ligt door de coronapandemie. In 2016 stemde zo’n 24 procent van de Amerikanen via de post, dit jaar verhoogt dat aandeel naar een op drie en misschien zelfs meer. Die groei doet zich vooral voor onder Democratische kiezers. “Er is een redelijke kans dat we de verkiezingsuitslag nog niet kennen in de nacht van 3 op 4 november. Tenzij een van de kandidaten een landslide boekt, zal het verschil pas vastgesteld kunnen worden als in de cruciale battleground states alle poststemmen geteld zijn.”

Op juridisch vlak vormt die vertraging geen probleem: staten hebben tot 8 december om hun resultaten door te geven. Politiek gezien is dat een ander verhaal: “Hoe langer het duurt, hoe geloofwaardiger Trumps bewering dat poststemmen tot fraude leiden. Daarbovenop zal sowieso de geldigheid van uitgebrachte poststemmen discussies opleveren.”

Als de uitslag betwist wordt, zal dat een juridische veldslag veroorzaken die allicht in het Hooggerechtshof eindigt. Zo’n scenario viel in het verleden nog maar een keer voor: in 2000 oordeelde het Hooggerechtshof dat de officiële overwinning in Florida voor de Republikeinse presidentskandidaat George W. Bush was. Die haalde daarmee nipt de vereiste meerderheid in het Kiescollege en werd president. Dit ten nadele van zijn Democratische tegenkandidaat Al Gore.

Shutterstock 1837167961 web

Wat betekent de verkiezingsuitslag voor Europa?

Doet het er voor Europa toe wie de verkiezingen wint? “Omwille van geopolitieke spanningen met China, zal de VS onder Biden ongetwijfeld meer toenadering zoeken tot Europa”, voorspelt professor Kerremans. “Dat terwijl Trump met zowel Europa als China de confrontatie aangaat.” Wat betreft het nucleaire akkoord met Iran - waar de VS in 2018 uitstapte – zal de houding van een Biden-administratie ook dichter bij die van de Europese Unie aanleunen.

“In die zin mogen we dus een verandering verwachten, maar we moeten ons ook geen illusies maken. ‘Artificiële’ handelsoorlogen – tegenover de auto-, staal- en aluminiumsector – zullen omgebogen worden tot handelsrelaties, maar de bestaande handelsconflicten gaan niet verdwijnen.” Zo zal de vraag om meer Europese investering in defensie binnen de NAVO eveneens op tafel blijven liggen.

“Tijdens een Ambassador’s Lecture over de Amerikaanse presidentsverkiezingen identificeerde diplomaat Frans van Daele de uitdaging die Europa te wachten staat: ‘Als Biden president wordt en Europa de hand reikt, gaat Europa dan zijn interne verdeeldheid kunnen overwinnen om een eenduidig antwoord te formuleren?’ De vraag is dus vooral of Europa in zijn buitenlands beleid het politieke kapitaal zal vinden om eensgezind op te treden.”