Ga verder na de inhoud
Wetenschappers in elke huiskamer
Diepte-interview

Wetenschappers in elke huiskamer

Viroloog Marc Van Ranst en klinisch bioloog Emmanuel André zetten zich in om het publiek te informeren. Maar bovenal blijven ze onderzoeker.

3 minuten
18 september 2020

Professor Marc Van Ranst groeide in geen tijd tot uit tot één van de meeste bekende gezichten van ons land. Zowat elke Belg kent zijn naam en weet welk model truien hij draagt. Het ‘Marc Van Ranst-lied’ haalde inmiddels meer dan een miljoen views op YouTube.

Maar Van Ranst mag dan wel een mediafiguur zijn geworden, hij is bovenal een gedreven onderzoeker die de bevolking zo goed mogelijk wil beschermen tegen de gevaren van het coronavirus. Daarvoor werkt hij de klok rond en zit hij vaker in een tv-studio dan in zijn eigen huiskamer. “Jarenlange training met weinig slaap helpt om het vol te houden”, zegt hij, al kost het hem naar eigen zeggen weinig moeite om de bevolking correct in te lichten: “Ik kén die materie, want ik ben er al jaren mee bezig.”

Van Ranst maakt deel uit van het wetenschappelijk comité dat de gezondheidsautoriteiten adviseert, en prognoses maakt over de ontwikkeling en verspreiding van het virus. Zijn onderzoek naar de moleculaire evolutie van corona helpt daarbij, maar het blijft een aartsmoeilijke taak.

“We moeten inderdaad het onvoorspelbare voorspellen, maar we hebben gelukkig wel aanknopingspunten. Kennis over gelijkaardige virussen uit het verleden, die je bundelt met wat we nu weten over corona. In Wuhan deemsterde het aantal coronabesmettingen weg na tien weken. Een griepepidemie in ons land duurt gemiddeld even lang. Dan kom je al ergens.”

Van Ranst heeft het over ‘oefeningen’ die de onderzoekers kennis bijbrachten over de bestrijding van virussen. In 2003 was er bijvoorbeeld een SARS-uitbraak in Azië, en ook uit de vogelgriep van 2007 en de Mexicaanse griep van 2009 vielen lessen te trekken. “Het enige waarop we nu kunnen hopen is dat COVID-19 geen oefening zal blijken voor iets nóg ergers.”

Ondanks de appreciatie die hij krijgt voor zijn werk, kan het beheren van de crisis ook een ondankbare taak zijn. Als de epidemie uit de hand loopt, heb je te weinig gedaan. Als ze verdwijnt, heb je overdreven. “Dat is niet vreemd: de verwachtingen van de mensen veranderen. Als men de loftrompet blaast, neem ik dat met een korrel zout. De ene dag word je opgehemeld, de volgende staat de guillotine klaar (lacht).”

Coronalessen trekken uit tbc

Wie Marc Van Ranst noemt in Vlaanderen, noemt professor Emmanuel André in Wallonië. Net als Van Ranst is klinisch bioloog André lid van de expertgroep rond corona. Bij het begin van de crisis was hij woordvoerder voor de Franstalige Belgen, daarna lag hij aan de basis van de contact tracing-strategie. Die laatste moet nieuwe uitbraken van het virus snel opsporen, door ook de mensen te testen die met een patiënt in contact zijn gekomen.

André deed uitvoerig onderzoek naar de optimalisering van contact tracing, onder meer na uitbraken van tuberculose in Congo. Bij dat laatste ligt ook zijn expertise. “De bestrijding van tbc vertoont veel gelijkenissen met die van corona”, vertelt hij. “Het zijn allebei airborne diseases: de ziektekiemen verspreiden zich via de lucht. De maatregelen die je moet nemen tegen tbc en corona zijn dus gelijkaardig: uitgebreide tests, social distancing, mondmaskers …”

Contact tracing is ook één van die maatregelen, vertelt André. “Het is geen magic bullet, maar het kan ons wél helpen om uitbraken binnen de perken te houden. Eerst en vooral hebben we nood aan een perfect werkend basismodel en een goed onderbouwd wettelijk kader, met respect voor de privacy. Op dat vlak spelen we een pioniersrol, want contact tracing kan ook in de toekomst nuttig zijn, bijvoorbeeld bij de uitbraak van andere ziekten.”

André stapte inmiddels af van zijn rollen als woordvoerder van het crisiscentrum en voorzitter van het Interfederaal Comité Testing & Tracing. Naar eigen zeggen omdat hij eerder een man van ‘de opstart’ is, én omdat hij zijn grote liefde mist: onderzoek.

“Ik sta niet zo graag in de schijnwerpers”, zegt hij. “Ik heb mijn uiterste best gedaan om die taken zo goed mogelijk te volbrengen, maar ik ben pas echt gelukkig in het ziekenhuis en in de labo’s van het Rega Instituut. Ik denk dat mijn expertise daar op dit moment ook meer nodig is.”

Dit academiejaar wordt anders dan ooit tevoren

Toch willen we, nu meer dan ooit, iedereen onbezorgd laten studeren. Onze onderzoekers doen er alles aan om het virus te bestrijden en te bestuderen, op heel veel domeinen.