Ga verder na de inhoud
Nieuwe faculteit zet in op artistiek onderzoek
© LUCA School of Arts
Universiteit

Nieuwe faculteit zet in op artistiek onderzoek

Aan de Geassocieerde Faculteit Kunsten krijgt het artistiek onderzoek een volwaardige plaats binnen de universiteit.

6 minuten
23 juni 2021

Eind vorig jaar werd de Geassocieerde Faculteit Kunsten opgericht. Aan die nieuwe faculteit, die deel uitmaakt van de Groep Humane Wetenschappen, krijgt het artistiek onderzoek een volwaardige plaats binnen de universiteit.

“Sinds de oprichting van de Associatie in 2002, hebben LUCA en de universiteit steeds nauw samengewerkt”, vertelt Simon Van Damme, algemeen directeur van LUCA School of Arts en decaan van de Geassocieerde Faculteit Kunsten. “Er bestond al een ‘bijzondere faculteit’ maar met de nieuwe ‘geassocieerde faculteit’ gaan we nog verder en krijgt het artistiek onderzoek structureel een plaats binnen de universiteit, als één van de vele wetenschapsdisciplines. Dat is een meerwaarde voor KU Leuven, omdat de universiteit haar onderzoeksportfolio uitbreidt, en voor LUCA, omdat onze onderzoekers het potentieel kunnen benutten van KU Leuven als toonaangevende multidisciplinaire en onderzoeksgedreven universiteit.”

Kunst binnenloodsen in een wetenschappelijk bastion als KU Leuven, vloekt dat niet? “KU Leuven is een huis met vele kamers. Ook artistiek onderzoek – dat de laatste decennia een enorme inhaalbeweging heeft gemaakt – heeft hier een plaats. Ik heb daarover al boeiende gesprekken gehad met decanen van faculteiten die een soortgelijke emancipatiestrijd hebben moeten voeren. Denk maar aan de Faculteit Bewegings- en Revalidatiewetenschappen (FaBer). Die begon – om het wat oneerbiedig te zeggen – als een veredelde opleiding tot sportleraar, maar intussen gebeurt er heel fundamenteel onderzoek in sportwetenschappen en fysiologie. Ook LUCA is intussen méér dan een opleidingsinstituut voor kunstenaars: het is een laboratorium dat ruimte biedt voor experiment en innovatie binnen een brede waaier aan creatieve disciplines.”

Nikolas Cladakis 1410 mag def
© Nikolas Cladakis

Artistiek onderzoek

Ook internationaal neemt het belang van artistiek onderzoek toe, zegt Van Damme. “Binnen Horizon Europe ligt de klemtoon bijvoorbeeld op cultuur en creativiteit, en dat leidt nu al tot interdisciplinaire projecten waar artistiek onderzoek een volwaardig onderdeel van is. Onderzoekers van LUCA zijn bijvoorbeeld partner in projecten die met behulp van designprincipes zoeken naar buitenaards leven. Of ze bieden nieuwe inzichten in autismespectrumstoornis, via muzikale co-creatie. Maar de basis voor dat interdisciplinaire onderzoek is natuurlijk het onderzoek binnen de kunsten zélf. Fundamenteel onderzoek naar acteren, scenarioschrijven, muziekcompositie …”

“Of het nu gaat om fundamenteel onderzoek ‘in’ de kunsten, interdisciplinair onderzoek ‘met’ de kunsten, of toegepast onderzoek ‘vanuit’ de kunsten - al die zaken hebben een plek binnen de onderzoekseenheden van onze faculteit. En daardoor is interfacultaire samenwerking voor een faculteit als de onze meteen een soort tweede natuur.”

KU Leuven en LUCA School of Arts werken ook al jaren samen voor de toekenning van doctoraten in de kunsten. Inmiddels hebben al zo’n 40 kunstenaars een doctoraat in de kunsten op zak, en telt de faculteit 95 doctorandi. Toch zien sommigen het nog als een vreemde eend in de bijt. Ongecultiveerde kwatongen zouden enkele van die verhandelingen zelfs ‘esoterisch’ of – erger nog – ‘zweverig’ durven te noemen. Wordt er binnen de universiteit op neergekeken?

“Dat denk ik niet, maar er bestaat soms discussie over de vorm. Het gebeurt weleens dat een doctoraatsjurylid een uitgebreid traktaat van 500 pagina’s verwacht, en opmerkingen maakt over de schrijfstijl, tekstopbouw of het voetnotensysteem. Maar bij een doctoraat in de kunsten gaat het natuurlijk om méér dan enkel het academische gehalte van de geschreven tekst. Je moet bij de beoordeling ervan ook de ‘artistieke output’ in rekening nemen die in functie van het doctoraat is gemaakt. Binnen zo’n jury komt er dan vaak steun uit onverwachte hoek, bijvoorbeeld van experimentele wetenschappers die aangeven dat je in hun sector evenzeer naar de experimenten en data moet kijken, en niet enkel naar de schriftelijke samenvatting.”

“Hoe zo’n doctoraat in de kunsten er moet uitzien is ook voer voor discussie binnen de kunsten zélf, hoor. Het eerste doctoraat is amper vijftien jaar oud, dus het is een hele jonge discipline. De volwassenwording ervan zal gebeuren met de nodige hiccups, maar we komen er wel. Ik vind die evolutie boeiend, zeker vanuit het oogpunt van wetenschapsfilosofie. Volgens mij boet een wetenschapsdiscipline aan kracht in op het moment dat ze zich perfect kan definiëren.”

Cross Labs c Michiel Neyt 45517433191 232fe922b0 o mag web
© Michiel Neyt

Discussie

Wat met de volwassenwording van de nog piepjonge faculteit? “De oprichting is natuurlijk nog maar het startpunt”, zegt Van Damme. “Het komt erop aan ze nu professioneel uit te bouwen, met alles wat daarbij komt kijken. Denk aan het opzetten van een beoordelingscommissie voor het aantrekken van nieuwe onderzoekers, ondersteuning door de Dienst Onderzoekscoördinatie, de mogelijkheid om binnen het universitaire internationaliseringsbeleid internationale partnerschappen te sluiten …”

De Geassocieerde Faculteit Kunsten blijft een apart soort faculteit, en dat heeft te maken met een historisch compromis rond de kunstopleidingen in Vlaanderen. Terwijl de andere academische hogeschoolopleidingen het voorbije decennium werden geïntegreerd in de universiteiten, en dus universitaire opleidingen werden, maakte het onderwijsdecreet een uitzondering voor academische kunstopleidingen. De universiteit reikt het doctoraatsdiploma uit, maar de bachelor- en masterdiploma’s blijven de bevoegdheid van de hogeschool. De opleidingen volledig inbedden binnen de universiteit laat het onderwijsdecreet momenteel niet toe. “Een beslissing die tot veel discussie leidt, en waar je zowel voor- als tegenstanders voor hebt”, zegt Van Damme.

Tot op vandaag bestaan er meningsverschillen over de richting die het hoger kunstonderwijs uit moet. Je hebt conservatoria en academies die vinden dat de focus van een opleiding vooral op het aanleren van het metier moet liggen, terwijl een School of Arts als LUCA meent dat artistiek onderzoek net zo belangrijk is. “Misschien zijn we klaar voor een stelsel met instellingen die voor het ene, en instellingen die voor het andere model kiezen”, zegt Van Damme. “In het buitenland heb je academies en conservatoria die hun eigen koers varen, en ‘schools of arts’ die ingebed zijn binnen een universiteit. Beide modellen blijken te werken en kunnen er naast elkaar bestaan.”

Het doctoraat in de kunsten is ook voer voor discussie binnen de kunsten. Het is dan ook een jonge discipline. De volwassenwording ervan zal gebeuren met de nodige hiccups, maar we komen er wel.

Wisselwerking

Ook op het vlak van onderwijs is er een belangrijke taak weggelegd voor de nieuwe faculteit. Van Damme wil de grenzen tussen de verschillende vakgebieden verder verkennen, en KU Leuven- en LUCA-studenten laten proeven van een wisselwerking. “Zo hebben we het plan om artistieke onderwijspakketten te creëren die KU Leuven-studenten als keuzepakket of minor zouden kunnen opnemen. Dat vergt wat afstemming, maar er zijn zeker mooie combinaties mogelijk. Concreet denk ik bijvoorbeeld aan een vak als ‘audiovisuele praktijk’, dat nuttig kan zijn voor KU Leuven-studenten die filmtechnieken willen aanleren die ze later bij hun job kunnen gebruiken.”

Kunststudenten zouden dan weer taallessen, wetenschapsvakken of lessen filosofie kunnen volgen aan KU Leuven, zegt Van Damme. “Omdat een kunstopleiding zo gericht is, begin je als 18-jarige vaak aan een studietraject met een duidelijk doel voor ogen: je wil regisseur worden, professioneel muzikant, beeldhouwer. Maar gaandeweg verruim je je blikveld, krijg je andere interesses, en dan lijkt het me een goede zaak dat je de kans krijgt om die interesses uit te diepen. En dat laatste geldt natuurlijk ook voor KU Leuven-studenten.”

Van Damme hoopt dat de Geassocieerde Faculteit Kunsten steeds meer kan worden ingebed binnen KU Leuven. “Natuurlijk zal het onderwijsdecreet niet van de ene op de andere dag veranderen, maar in tussentijd kunnen we wel zo ver mogelijk gaan in onze samenwerking met de universiteit. Daar is iedereen bij gebaat, zowel de studenten als de onderzoekers.”

Ook gepubliceerd in...

Sonar

Zomer 2021