Ga verder na de inhoud
Koelere stad? Groenere stad!
Onderzoek

Koelere stad? Groenere stad!

Wie naar de stad reist, heeft al gemerkt dat de temperaturen daar stijgen. De wetenschap doopte dit fenomeen het ‘hitte-eilandeffect’.

4 minuten
17 augustus 2020

Wie van het platteland naar de stad reist, heeft misschien al gemerkt dat de temperaturen behoorlijk kunnen stijgen. Al zeker ’s avonds of wanneer we geteisterd worden door een hittegolf. De wetenschap doopte dit fenomeen het ‘hitte-eilandeffect’. KU Leuven-onderzoekers nemen dat hitte-eilandeffect in Leuven onder de loep en kwamen al met enkele verfrissende inzichten. Op basis van hun onderzoek hoopt de stad het kwik in de thermometers te doen dalen. De onderzoekers benadrukken alvast dat meer groen wonderen kan doen.

Dat het in de stad doorgaans warmer is dan in de omringende landelijke gebieden, heeft onder meer te maken de grote aanwezigheid van asfalt en beton, vertelt onderzoeker Eva Beele van de Afdeling Bos, Natuur en Landschap.

Leuven
© Visit Flanders

“Die constructiematerialen absorberen het zonlicht makkelijk. Vaak zijn ze donker van kleur waardoor ze niet veel van de binnengekomen zonnestraling reflecteren. Ze stralen ook meer infraroodstraling uit en hebben een hoge warmtecapaciteit. Ze nemen dus veel meer warmte op dan pakweg een grasveld of pleintje met bomen. Ook de hoge en dichte bebouwing speelt een rol. In een dichtbebouwde stad kan de zonnestraling niet makkelijk ontsnappen, en omdat de windsnelheid lager ligt, wordt er minder warmte afgevoerd.”

Onder leiding van professor Ben Somers doen Beele en haar collega’s sinds vorig jaar onderzoek naar het hitte-eilandeffect in Leuven en haar deelgemeenten. Daarvoor bundelden ze de krachten met Stad Leuven, Leuven2030 en KMI (Koninklijk Meteorologisch Instituut). De onderzoekers gaan onder meer na hoe het precies zit met de temperatuurstijging, en welke rol groen daarin kan spelen.

Weerstations

De onderzoekers installeerden meer dan 90 kleine weerstations in Leuven en de deelgemeenten, zowel op publieke locaties in het stadscentrum als in privétuinen. Voor die laatste deden ze een beroep op vrijwilligers die hun tuintje wilden lenen voor het project. “Uiteindelijk hebben we in 64 tuinen zo’n weerstation geplaatst. De overige staan in de stad – onder meer op het Martelarenplein, het Ladeuzeplein en aan Museum M.”

Het Leuven.cool-station op het binnenplein van Museum M
Het Leuven.cool-station op het binnenplein van Museum M
© M. Reyniers

Aan de hand van satellietbeelden brachten de onderzoekers ook het groen in kaart. “Daarnaast hebben we al zo’n 180 tuinen geïnventariseerd en nauwkeurig beschreven”, zegt Beele. “Welke boomsoorten zie je? Welke planten? Welke delen van de tuinen worden gespendeerd aan terrassen of een gazon, en hoeveel plaats nemen die in?"

"Daarnaast hebben we ‘groot Leuven’ opgedeeld in twaalf zones, op basis van de dichtheid en hoogte van gebouwen, en het aanwezige percentage vegetatie. De bedoeling was om de weerstations over die zones te verdelen, en zo een zo volledig mogelijk beeld te krijgen.”

De weerstations verzamelen de hele dag door data. Om de zestien seconden, om precies te zijn. “Het weerstation meet de luchttemperatuur – voor ons het meest belangrijk –, maar ook uv-straling, neerslag, windsnelheid en –richting, en de relatieve vochtigheid”, zegt Beele. “Die gegevens worden doorgestuurd naar onze server en omgezet in datablokken van vijf minuten. Daarmee kunnen wij dan aan de slag.”

Doorheen de dag stapelt de warmte zich op, maar ’s nachts kan ze in de stad minder snel ‘ontsnappen’ dan op pakweg het platteland.

Verkoelend groen

Voor haar masterproef analyseerde Beele – toen nog laatstejaarsstudent bio-ingenieurswetenschappen – de eerste data die het onderzoek opleverde. Ze ontdekte dat de nachtelijke gemiddelde temperatuur tijdens een hittegolf vijf à zes graden hoger ligt in Leuven en Kessel-Lo, ten opzichte van de andere deelgemeenten. Overdag waren de verschillen kleiner. “Dat ligt opnieuw aan de dichtere bebouwing”, zegt Beele. “Doorheen de dag stapelt de warmte zich op, maar ’s nachts kan ze in de stad minder snel ‘ontsnappen’ dan op pakweg het platteland.”

Beele kon ook aantonen dat de aanwezigheid van vegetatie lokaal verkoelend werkt. Zowel de hoeveelheid groen als de vorm en locatie ervan kunnen een effect hebben op de luchttemperatuur in de binnenstad. “Een hoog percentage groen in tuinen kan helpen, maar het meest efficiënt zijn parken en grote oppervlaktes groen, met een complexe vorm en dus grote omtrek.”

Daarnaast hebben ‘hoog groen’ en ‘laag groen’ een andere invloed op de temperatuur, zegt Beele. “Bomen helpen vooral om het aantal graden overdag te doen zakken, terwijl een gazon of lage planten ’s nachts efficiënter zijn. Laag groen reflecteert veel zonnestraling en slaat weinig warmte op. Bomen bieden dan weer schaduw en koelen de omgeving af door ‘evapostranspiratie’ – verdamping via de huidmondjes van bladeren. De boom onttrekt energie of warmte uit de omgeving, en dat doet de luchttemperatuur dalen.”

Hittestress

De onderzoekers hopen deze zomer nog meer data te verzamelen om de relatie tussen groen en temperatuurverlaging in kaart te brengen. Daarnaast willen ze meer te weten komen over ‘hittestress’. “We willen polsen naar het welbevinden van mensen bij extreem hoge temperaturen, en het comfort in de binnenstad”, zegt Beele.

“We weten bijvoorbeeld dat jonge kinderen gevoelig zijn aan extreme warmte of dat de sterftecijfers bij ouderen hoger liggen tijdens een hittegolf. Ook de stad en Leuven2030 zijn geïnteresseerd in het effect van hitte op kwetsbare groepen. Daarom hebben we weerstations geplaatst aan sociale woningen, kinderdagverblijven, woonzorgcentra …”

De bedoeling is dat Stad Leuven met de onderzoeksresultaten aan de slag gaat. “Op basis van onze gegevens wil de stad onder meer haar hitte- en droogteplannen updaten. Per locatie willen we kunnen zeggen welke hoeveelheid groen en welk soort vegetatie nodig is om de temperatuur zo efficiënt mogelijk te doen dalen. Verder onderzoek zal dat moeten uitwijzen, maar één ding is zeker: meer groen is nooit een slecht idee.”

Benieuwd naar het hitte-eilandeffect in Leuven? Volg de weerstations op https://leuven.cool.