Ga verder na de inhoud
Het klimaat redden met groene stroom
Een duurzame wijk in het Nederlandse Almere, waar de energie voor het warmtenet deels geleverd wordt door een zonne-eiland.
Onderzoek

Het klimaat redden met groene stroom

Hoe ziet een klimaatneutrale samenleving eruit?

5 minuten
08 juli 2021

KU Leuven, VITO, imec en UHasselt bundelen hun expertise in EnergyVille, een centrum voor onderzoek naar groene en intelligente energiesystemen in stedelijke gebieden. Professor elektrotechniek Ronnie Belmans staat aan het hoofd: “De wereld die ons na de transitie wacht, is niet alleen beter voor het klimaat, maar ook aangenamer.”

Wat is er zo bijzonder aan het onderzoeks- en ontwikkelingsmodel van EnergyVille?

“EnergyVille brengt fundamentele en toegepaste kennis samen onder één dak. Onderzoekers, ingenieurs, economen, architecten en sociologen werken zij aan zij rond verschillende onderzoektopics. Dat zorgt niet alleen voor een snelle doorstroom van het fundamenteel onderzoek naar de ontwikkeling van allerlei toepassingen, maar werkt ook omgekeerd. Als er tijdens die ontwikkeling gaten worden gevonden in de kennis, kan er vrij snel een nieuw doctoraatsonderzoek worden opgezet.”

EnergyVille is op energievlak het grootste expertisecentrum van België en speelt ook op Europees niveau mee. Hoe komt zo’n centrum terecht op een oud mijnterrein in Waterschei?

“Daar zit een stukje symboliek in: waar vroeger fossiele brandstof uit de grond werd gehaald, gebeurt nu onderzoek naar groene energie. EnergyVille en de Thorsite worden daarom door het Just Transition Fund (een onderdeel van de Europese Green Deal dat koolstofafhankelijke regio’s ondersteunt in de overgang naar een koolstofarme economie, red.) naar voren geschoven als een voorbeeld dat aantoont dat er ook leven is na de steenkool.”

Welke technologische doorbraken trekken de energietransitie op gang?

“Vroeger werd elektriciteit centraal geproduceerd en van daaruit verdeeld. Vandaag wordt energie meer en meer lokaal opgewekt en spreken we van gedistribueerde energiebronnen. Tegelijkertijd zien we de doorbraak van IoT of Internet of Things. IoT verbindt individuele apparaten, zoals een wasmachine, met het internet, waardoor ze met elkaar en andere systemen kunnen communiceren en automatisch aangestuurd worden. Het is de combinatie van beide evoluties die de overgang naar een duurzaam energiesysteem mogelijk maakt.”

Onder het dak van Energyville werken ingenieurs, economen, architecten en sociologen zij aan zij rond verschillende onderzoekstopics.
Onder het dak van Energyville werken ingenieurs, economen, architecten en sociologen zij aan zij rond verschillende onderzoekstopics.
© KU Leuven - RS

Welke technologische innovaties zijn momenteel nog niet erg zichtbaar, maar wel veelbelovend?

“Van batterijen voor energieopslag hebben we het begin nog maar pas gezien. Het is ongelofelijk hoe batterijen op korte tijd breed verspreid zijn geraakt. Denk maar aan de smartphone, de afstandsbediening, de e-bike ... De rol van batterijen zal in de toekomst alleen maar groter worden. Ook de integratie van zonnepanelen in gebouwen wordt prominenter. PV-panelen liggen daarbij niet meer op het dak, maar worden een deel van de gevel.”

Ligt de toekomst in lokale energiegemeenschappen?

“Het toekomstige energiesysteem bestaat inderdaad uit microgrids of lokale productiepunten die energie leveren op huis- of wijkniveau. Binnen die lokale energiegemeenschappen kunnen buren groene stroom aan elkaar doorverkopen: een buur met een dak gericht op het zuiden, kan bijvoorbeeld zonnestroom doorsluizen naar een buur die weinig zon capteert. Industriële bedrijven bevoorraden zich ondertussen Europabreed met energie vanuit offshore windparken, en op termijn zelfs met duurzame moleculen die in de woestijn worden opgewekt en naar Europa worden vervoerd.”

Wat zal er nog veranderen voor de consument?

Er zal heel wat geautomatiseerd worden. We werken aan technologische innovaties die niet altijd zichtbaar zijn, maar wel het comfort van de consument aanzienlijk verhogen. Comfort is dan ook doorslaggevend in het energievraagstuk: het klimaat op zich interesseert mensen doorgaans niet zozeer. Alleen als we de energietransitie combineren met een betere levenskwaliteit, zal de consument bereid zijn om te investeren in hernieuwbare energie.”

“Een stad waar enkel elektrische wagens rondrijden, is een stille stad met propere lucht. De wereld die na de transitie op ons afkomt is dus gewoonweg aangenamer. Het is een wereld die meer comfort en mogelijkheden biedt, zónder dat de planeet naar de haaien gaat. Dat spoort ook met de visie van KU Leuven: de duurzame energietransitie is geen hel en verdoemenis, het is net een stap vooruit.”

Comfort is doorslaggevend in het energievraagstuk. Alleen als we de energietransitie combineren met een betere levenskwaliteit, zal de consument bereid zijn om te investeren in hernieuwbare energie.

Welke rol moet de politiek daar volgens u in spelen?

“In plaats van te micromanagen, moeten politici een duidelijk kader scheppen. Door burgers actief te betrekken, kan de politiek de energietransitie helpen waarmaken. Politici moeten tonen wat er mogelijk is en burgers aanmoedigen om samen te werken. Laat bijvoorbeeld wijken investeren in windturbines. Als burgers zich die duurzame investering kunnen toe-eigenen en mee kunnen genieten van de opbrengst, dan komen die turbines er.”

Binnenkort gaat u met emeritaat en neemt u afscheid van EnergyVille. Welke boodschap wilt u meegeven aan toekomstige wetenschappers?

“Wetenschappers moeten hun bevindingen ter beschikking stellen van de samenleving. Ze zijn verplicht om maatschappelijke discussies te voeden met kennis. Tegelijkertijd mogen ze die kennis niet opdringen. Dat doen we ook zo bij EnergyVille: wij adviseren bijvoorbeeld geen kernuitstap, maar geven uitsluitend de verschillende opties, met alle voor- en nadelen.”

De duurzame energietransitie is geen hel en verdoemenis, het is net een stap vooruit.

Welke diploma’s zullen de toekomst mee vormgeven?

“Tegen 2030 moeten er minstens vier miljoen zonnepanelen per jaar geplaatst worden. Wie gaat die allemaal installeren? De EU plant een renovatiegolf, maar wie gaat al die renovaties uitvoeren? De energietransitie vraagt enorm veel handen, technici die opgeleid zijn voor dat soort werk.”

“Ook geloof ik sterk in de kracht van communicatie. Wetenschappers mogen nog zoveel uitvinden als ze willen, als ze mensen niet meekrijgen in hun verhaal, dan gebeurt er niets mee. Op technologisch vlak kunnen we heel wat voor elkaar krijgen, maar de maatschappij moet er ook klaar voor zijn. Daarom werken er ook sociologen bij EnergyVille. Zij bestuderen bijvoorbeeld hoe we het draagvlak voor al die veranderingen kunnen vergroten.”

Ook gepubliceerd in...

Sonar

Zomer 2021