Ga verder na de inhoud
De bliksemdemarrage van de elektrische fiets
Onderzoeker

De bliksemdemarrage van de elektrische fiets

Welke eisen stellen we aan een elektrische fiets? Is het prettig pendelen met een speed pedelec? En kan de wetgever nog volgen?

6 minuten
29 oktober 2020

De opkomst van de elektrische fiets gaat zo snel dat de fietsindustrie zelf nog moet wennen aan al de nieuwe mogelijkheden. Bedrijven die een fietsvloot willen aanbieden aan hun personeel vragen zich dan weer af welke e-bike het meest geschikt is. En overheden moeten bedenken hoe ze deze fietsen-die-geen-fiets-meer-zijn een plaats geven in hun regelgeving. De onderzoeksgroep Energie & Automatisering van Technologiecampus Gent staat de verschillende partijen in het verhaal bij met haar expertise en advies.

De universele laadinfrastructuur voor e-bikes die professor Jan Cappelle en zijn team ontwikkelden, is maar één proeve van de expertise die ze de voorbije jaren hebben opgebouwd. Het begon in 2016 toen de Stad Gent en winkelketen Colruyt bij de onderzoeksgroep kwamen aankloppen met de vraag: waarop moeten we letten als we goede elektrische fietsen willen aankopen?

“In een project genaamd TGVelo hebben we toen de prestaties, veiligheid en betrouwbaarheid van de bestaande elektrische fietsen onderzocht”, zegt professor Cappelle. “Hoe krachtig is de motor, wanneer gaat een fiets aan het slippen, hoe meet je de kans op een lekke band? Het resultaat was een lijst met zeventig parameters en bijhorende testprocedures. Bedrijven die een aanbesteding voor elektrische fietsen willen uitschrijven, kunnen daaruit de punten kiezen die voor hen belangrijk zijn. Ze kunnen die ook zelf testen.”

We doen een hele reeks proeven waarmee je prestaties met elkaar kunt vergelijken. Als het bergop gaat en er is tegenwind, welke speed pedelec trekt dan het beste op?

Die oefening is de onderzoeksgroep nu aan het overdoen, maar dan specifiek voor speed pedelecs, elektrische fietsen die 45 km/u kunnen halen. “Als het over een auto gaat, weten we wat het betekent als die in pakweg 3 seconden optrekt naar 100 kilometer per uur. Maar het verschil in prestatie tussen speed pedelecs met motoren van 350 of 800 watt: daar kunnen we ons weinig bij voorstellen. Wij doen een hele reeks proeven waarmee je prestaties met elkaar kunt vergelijken. Bijvoorbeeld: als het bergop gaat en er is tegenwind, welke speed pedelec trekt dan het beste op? We hebben ook testbanken waarmee we onder andere de remkracht en de actieradius kunnen meten.”

De onderzoekers kijken niet alleen naar technische aspecten. Veel ergernissen van gebruikers gaan over randaspecten en het rijcomfort. “Je mag niet vergeten dat mensen vaak een speed pedelec kopen ter vervanging van een auto, soms om er elke dag meer dan 50 kilometer mee te rijden. De verwachtingen op het vlak van comfort zijn dan ook hoog. Daarom hebben we ook tests gedaan die buiten onze comfortzone van puur technische metingen gaan. We hebben zelfs witte pakken aangetrokken om door plassen te rijden en op basis van de moddervlekken de effectiviteit van spatborden te meten.”

Heerlijk voorspelbaar

Mits voorzien van een deugdelijk spatbord kan een snelle elektrische fiets het ideale vervoersmiddel zijn om naar je werk te gaan. In opdracht van het Vlaamse Departement Omgeving onderzochten Jan Cappelle en zijn collega’s dat potentieel van speed pedelecs voor woon-werkverkeer. Onder de noemer ‘365SNEL’ werden in 10 bedrijven in totaal 160 werknemers geselecteerd om drie weken met een speed pedelec te pendelen.

“Dat heeft een unieke database opgeleverd”, zegt professor Cappelle. “Met ons cijfermateriaal kunnen we de Vlaamse overheid en de fietsindustrie tonen hoe gebruikers in de realiteit omgaan met een speed pedelec. Waar reden ze met welke snelheden? En namen ze aan het eind van die drie weken nog hetzelfde traject als aan het begin, of gingen ze bijvoorbeeld op zoek naar betere fietspaden?”

De gegevens van het onderzoek weerleggen een courant misverstand over speed pedelecs: dat je er constant 45 km/u mee rijdt. “Die snelheid haal je in de praktijk zelden. Maar: je reistijd is wel veel beter te voorspellen dan met de auto. Eén van de testrijders had de gewoonte om met de auto om 5u45 naar zijn werk te vertrekken. Hij kwam daar dan om 6u05 aan. Eigenlijk wou hij veel liever om 7u beginnen, maar dat zou op sommige filedagen een rit van anderhalf uur betekenen. Met de speed pedelec is hij er op een halfuur én kan hij zijn vertrekuur kiezen, onafhankelijk van het fileleed.”

Ondanks het stevige prijskaartje kocht 20 procent van de deelnemers uiteindelijk een speed pedelec. “Het proefproject was voor velen echt een eyeopener: woon-werkverkeer met een snelle elektrische fiets is perfect mogelijk, je spaart tijd uit, én het is nog plezant ook.”

Voor het project ‘365SNEL’ werden in 10 bedrijven in totaal 160 werknemers geselecteerd om drie weken met een speed pedelec te pendelen.
Voor het project ‘365SNEL’ werden in 10 bedrijven in totaal 160 werknemers geselecteerd om drie weken met een speed pedelec te pendelen.

Wispelturig

Wetgevers delen dat enthousiasme niet altijd. Ze hebben het moeilijk met new kids on the block als de e-bike, de segway en de elektronische step: die laten zich niet vatten in de bestaande vakjes. “In de Europese technische regelgeving worden speed pedelecs via een achterpoortje omschreven als cycles designed to pedal, een verwarrende term”, vindt professor Cappelle. “Eén van de bepalingen zegt dat de kracht van de fietser mag versterkt worden, maar niet meer dan vier keer. Een heel vreemde redenering. Iemand die weinig kracht heeft en daarom voor een speed pedelec kiest, mag daar in principe dus ook niet te veel kracht uit halen …”

“We zitten blijkbaar vast in ons traditionele beeld van de fiets: je moet duwen, een beetje afzien. Ik herinner me dat zelfs een vertegenwoordiger van de fietsindustrie tegen ons zei: ‘Een fiets moet toch een beetje wispelturig blijven.’”

Voor Europa hebben speed pedelecs op de baan de status van bromfiets. Veel lidstaten worstelen ermee om dat te vertalen naar hun wegcodes. Belgische ambtenaren waren zo gewiekst om een aparte categorie te creëren: bromfietsen klasse P. “Inderdaad heel slim, want daar kan je aparte regels aan vastkoppelen: mag je ja dan nee op een jaagpad rijden, tegen de richting rijden in een eenrichtingsstraat … Het is wel jammer dat ze dat veelal doen volgens de filosofie: ‘Je mag nergens rijden, tenzij we aanduiden dat het wel mag.’ Ze hadden het beter omgedraaid: ‘Je mag overal rijden, behalve op plaatsen waar we het expliciet verbieden.’ Dan hadden ze ook minder borden moeten plaatsen (lacht).”

Voor wie een segway, monowheel of elektrische step verkiest, is de situatie nog onduidelijker. “De segway blijkt bijvoorbeeld in geen enkele bestaande categorie onder te brengen. Dan weet je ook niet welke regels je moet volgen, en is het maar de vraag hoe een rechter zal oordelen als je een ongeluk hebt. De overheid zou blij moeten zijn met elke weggebruiker die zijn auto laat staan en dus meer ondersteuning moeten bieden. Ze investeren volop in de promotie van elektrische wagens, waarom de elektrische fiets niet in de kijker zetten? We zijn een echt fietsland én we hebben uitstekende renners die als ambassadeur kunnen fungeren.

Een slimme stal voor alle e-bikes

Elektrische fietsen brengen ons steeds verder, maar een slim laadsysteem ontbreekt nog. Onderzoekers tonen hoe dat eruit kan zien.